Վերջին օրերին բռնկված Նուբարաշենի աղբավայրի հրդեհն արթնացրեց հասարակության ուշադրությանը շրջակա միջավայրի աղտոտման և առողջապահական ռիսկեր առաջացնող խնդիրի շուրջ։ Որքանո՞վ է դա վտանգավոր շրջակա միջավայրի և մարդանց առողջական վիճակի համար: Ի՞նչ մեխանիզմներ կամ տեխնոլոգիաներ են կիրառվում միջազգային փորձում՝ աղբավայրերի վերամշակման տեսանկյունից: Ի՞նչ քաղաքականություն կարող է որդեգրել Հայաստանը՝ աղբի վերամշակման համար: Tert.am-ն այս հարցերի շուրջ զրուցել է Կենսաբանական գիտությունների թեկնածու, դոցենտ Մարիամ Ավագյանի հետ:
«Ակնհայտ է, որ աղբանոցում ընթանում է անթթվածին այրում, այդ տարածքում և՛ պլաստիկ կա, և՛ տարատեսակ կենցաղային աղբ, հագուստի մնացորդներ և այլն: Այսինքն, նաև սինթետիկ նյութերն են շատ, և անօդ պայմաններում այրվելիս ձևավորվում են թունավոր կայուն օրգանական աղտոտիչներ, որոնք քաղցկեղածին են, թոքերի համար են մեծ վտանգ ներկայացնում և ոչ միայն», — նշում է Ավագյանը:
Նա հավելում է, որ նաև ծանր մետաղների առկայության դեպքում հատկապես տուժում են երեխաները, քանի որ նյութերը կուտակվում են գետնամերձ հատվածում։ Բացի մարդկանց վրա ազդեցությունից, տուժում է նաև բնաշխարհը՝ մեղուներ, թիթեռներ, թռչուններ, հող, ջուր։ Ծանր տարրերը, ծուխն անձրևաջրերի և հալոցքային ջրերի միջոցով ներթափանցում են ստորգետնյա ջրեր ու հողեր: Ընդգծում է՝ այս իրավիճակը իր համար նաև հոգեբանական ճնշման միջոց է, քանի որ հասկանում ես՝ քո երկրի մայրաքաղաքը լավ վիճակում չէ:
Հարցին, թե կառավարման առումով՝ նաև միջազգային փորձը հաշվի առնելով, ի՞նչ պետք է արվեր, որ չի արվել կամ այսօրվանից հետո ի՞նչ կարելի է անել, որպեսզի կանխենք նման իրավիճակները, փորձագետը պատասխանում է առանցքային կետերով.
Կառավարվող աղբավայր՝ հստակ չափորոշիչներով. «Աղբավայր ասելով՝ հասկանում ենք տարածք, որը պետք է լինի անջրաթափանց, վերահսկելի, կշեռքով, մոնիտորինգով։ Բայց սա, եթե արվի առանց վերահսկման, դարձյալ դառնում է աղբանոց»։
Աղբի այրման գործարան՝ ժամանակակից չափանիշներով. «Ժամանակն է ունենալ աղբի այրման՝ թեկուզ փոքր չափի գործարան։ Օրինակ, Ճապոնիայում այրում են աղբը՝ ստանալով էլեկտրաէներգիա։ Տոկիոյում այդ գործարանները տեղակայված են համայնքային կենտրոններում՝ գեղեցիկ դիզայնով, անվտանգ տեխնոլոգիաներով»:
Աղբը՝ ռեսուրս, ոչ թե թշնամի. մասնագետը ներկայացնում է խնդրի արմատական լուծման իր տեսլականը: Նրա դիտարկմամբ՝ գրագետ մոտեցումը հնարավորություն կտա աղբը վերածել թանկարժեք ռեսուրսի՝ էլեկտրաէներգիայի:
«Մեր աղբը կարող է դառնալ թանկարժեք հումք։ Բայց քանի որ պետությունը քայլ չի անում՝ աղբը դարձել է թշնամի»։
Ավագյանը, սակայն, մտավախություններ ունի, ասում է՝ աղբավայր կառուցելու գաղափարը կոռուպցիոն ռիսկեր է պարունակում:
«Աղբավայր կառուցելն ինձ համար մի ծրագիր է, որով իրենք փորձելու են հեշտությամբ փողերը լվանալ, անունը կդնեն աղբավայր՝ կկառուցեն աղբանոց: Աղբի հետ կապված անընդհատ ծախսեր է անում պետությունն իր բյուջեից, ինչ-որ պաստառներ է կախում, աղբարկղեր է արտադրում, շարում փողոցներով մեկ, սակայն ամենակարևորն այն է, որ մենք աղբանոցների վերջը տանք», — կարծիք է հայտնում Մարիամ Ավագյանը:
Համոզված է՝ խնդրի արմատական լուծման համար այրման ենթակա աղբը պետք է այրվի, վերամշակման ենթարկման աղբը՝ ապակին, մետաղը, պլաստիկը, թուղթը՝ վերամշակվեն: Իսկ ներկա աղբանոցը ռեկուլտիվացնել, օրինակ՝ հողածածկում անել, վրան ինչ-որ մի բան կառուցել կամ՝ ուղղակի դեկորատիվ ծառեր տնկել:
Մարիամ Ավագյանի դիտարկումները մեկ ուղերձ ունեն. մինչև Հայաստանը չունենա հստակ ռազմավարություն աղբի կառավարման և վերամշակման ուղղությամբ, նման իրավիճակները ուղեկցելու են հասարակությանը, սակայն՝ հնարավոր լուծումները կան։ Մնում է, որ կայացվի քաղաքական որոշում՝ աղբը ռեսուրսի վերածելու համար:
