Կար քաղաքական նպատակ՝ ամրապնդել ԼՂՀ փաստացի անկախության միջավայրը՝ ռազմական ինքնաբավության շարունակականության հաշվին․ Արմեն Հովասափյան

2008-ից սկսած՝ Հայաստանի և Ռուսաստանի ռազմատեխնիկական համագործակցությունը աստիճանաբար խորացավ, ինչը թույլ տվեց Հայաստանը ռազմավարական առումով ներգրավել սպառազինության այնպիսի տեսակներ, որոնք նախկինում հասանելի չէին ոչ տեխնոլոգիական, ոչ ֆինանսական պատճառով։

Կարևորագույն շրջադարձային կետը դարձավ 2015 թվականին ՌԴ կողմից Հայաստանին տրամադրված 200 միլիոն դոլար արտոնյալ վարկը, որի շրջանակում ձեռք բերվեցին բարձր տեխնոլոգիական սպառազինության նմուշներ՝ այդ թվում «Սմերչ» հրթիռահրետանային համակարգեր, հակատանկային և հակաօդային համալիրներ։ Չնայած պաշտոնապես այս սպառազինությունն ուղղված էր ՀՀ զինված ուժերին, գործնականում և ռազմաքաղաքական իրողությունների տրամաբանությամբ այն ծառայեց նաև ԼՂՀ ՊԲ մարտունակության բարձրացմանը, հաշվի առնելով Հայաստանի ստանձնած անվտանգային պատասխանատվությունը։

ԼՂՀ բանակի վերազինման և վերակազմակերպման ծրագիրը թեև հանրային մակարդակում հստակեցված չէր ամբողջությամբ, բայց պետական մակարդակում կայուն օրակարգ էր։ Կար սահմանափակ, սակայն կուտակային ներդրում՝ հատկապես շփման գծի տեխնիկական հագեցվածության, հրամանատարական կառավարման համակարգերի արդիականացման, հատուկ նշանակության ստորաբաժանումների հզորացման և թիրախային զինատեսակների ներմուծման ուղղությամբ։ Սա չէր նշանակում ամբողջական վերափոխում կամ լիարժեք տեխնոլոգիական արդիականացում, սակայն այն բավարար էր՝ պահպանելու մարտական կայունություն և կանխելու Ադրբեջանի կողմից հնարավոր արագ հաղթանակի հույսերը։ Այդ տրամաբանությունը ստացավ իր փորձությունը 2016 թվականի ապրիլին, երբ չորսօրյա պատերազմն ապացուցեց, որ Պաշտպանության բանակը, լինելով հարաբերականորեն փոքրաթիվ և անկանոն ֆինանսավորմամբ, ունակ է դիմակայել մեծաքանակ հարձակման, կազմակերպել օպերատիվ պաշտպանություն և զսպել հակառակորդին՝ չնայած որոշ տեղերում դիրքային կորուստների:

Հայկական կողմի մոտեցումն այս տարիներին կառուցվում էր ոչ թե սպառազինության անվերջ մրցավազքի վրա, այլ՝ զսպման արդյունավետ համադրության։ Հենց այդ ռազմավարությունն էր թույլ տալիս պահել որոշակի կայունություն, անգամ երբ Ադրբեջանը տարեկան միլիարդավոր դոլարներ էր ծախսում իր բանակի վրա։ Այս զսպման ուժը չէր կարող ապահովվել միայն քանակով կամ նույնիսկ սպառազինությամբ. այն ներառում էր նաև կազմակերպվածության, լոկալ կադրային պատրաստվածության և մարտավարական ունակությունների համադրություն։ Սերժ Սարգսյանի իշխանության տակ եղած անվտանգության քաղաքականությունը այս առումով հենվում էր իրատեսական գնահատականի վրա՝ Հայաստանը չի կարող հաղթել սպառազինության մրցավազքում, բայց կարող է ստեղծել այնպիսի պաշտպանական միջավայր, որն ադրբեջանական ղեկավարության համար հարձակման գնալու ցանկացած փորձ կդարձնի չափազանց ռիսկային՝ քաղաքական և ռազմական արդյունքի տեսակետից։

Այս ռազմավարությունն, ամփոփմամբ, կառուցված էր իրատեսական գնահատականի վրա. Հայաստանը, չունենալով այն ռեսուրսային ներուժը, որը կարող էր մրցել Ադրբեջանի բազմամիլիարդանոց ռազմական բյուջեի հետ, կենտրոնացավ այնպիսի մարտունակ միջավայրի ձևավորման վրա, որը բավարար էր՝ կանխելու արագ պատերազմով լուծման հնարավորությունը։ ՊԲ վերազինման գործընթացը, չլինելով ամբողջական ինստիտուցիոնալ բարեփոխում, այնուամենայնիվ ապահովեց այնպիսի ռազմատեխնիկական և կազմակերպչական մակարդակ, որը հնարավոր դարձրեց զսպել հակառակորդին ու պահպանել ռազմական հավասարակշռության բազային շեմը։ Ապրիլյան պատերազմը 2016-ին դարձավ դրա ամենաակնառու փորձությունը, երբ հստակ երևաց՝ մինչև այդ տարիներ շարունակ իրականացված կուտակային վերազինումը, նպատակային ներդրումներն ու մարտավարական վերակազմավորումները թույլ տվեցին կանխել ռազմաքաղաքական իրավիճակի կտրուկ փլուզումը։ Դա էր այդ տարիների վերազինման տրամաբանության ամփոփ պատասխանը։